Một thị trấn nhỏ ở Trung Quốc đe dọa ngành cơ khí Đức, Nhật Bản

Ngành cơ khí Đằng Châu đã có bước chuyển mình từ sản xuất dụng cụ nông nghiệp sang doanh nghiệp ứng dụng AI. Ảnh: Huashang Taolue.

Tại các nhà máy khắp Đông Nam Á, làn sóng thay thế máy cơ khí Nhật Bản bằng sản phẩm từ Đằng Châu đang diễn ra mạnh mẽ. Sự chuyển dịch này đánh dấu bước tiến lớn của một thị trấn nhỏ Trung Quốc vào ngành cơ khí vốn do Nhật và Đức thống trị.

Với hơn 400 doanh nghiệp, Đằng Châu hiện cung ứng 80% thị phần máy khoan phay cỡ nhỏ và vừa tại Trung Quốc. Sự trỗi dậy này nhờ vào hệ sinh thái chuỗi cung ứng siêu dày đặc và chiến lược tích hợp trí tuệ nhân tạo vào sản xuất.

Chuỗi cung ứng “đàn kiến”

Ngành cơ khí Đằng Châu có khởi đầu khiêm tốn từ năm 1952. Khi đó, một vài xưởng rèn thủ công hợp nhất thành Nhà máy Công cụ Nông nghiệp Sắt Gỗ Tengxian, chuyên sản xuất cuốc, lưỡi cày và nồi sắt.

Bước ngoặt đến khi thế hệ kỹ sư tâm huyết như ông Xu Longquan trở về cống hiến và bảo vệ lực lượng lao động cốt cán qua các cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Ông Xu khi đó đặt ra quy tắc nghiêm ngặt: không một nhân viên nào mất việc vì khủng hoảng.

Nhờ giữ được thợ lành nghề, các công ty đã bảo tồn được “cội nguồn” công nghệ của vùng. Từ cái nôi này, các nhân sự giỏi đã tách ra lập nghiệp, tạo nên những tên tuổi lớn như Weida Precision, Shansen CNC hay Sanhe Machinery.

Shansen sau này đã phát triển thành công dòng máy CNC nội địa với giá chỉ bằng 1/5 hàng ngoại nhập, hiện chiếm tới 82% thị phần toàn quốc. Trong khi đó, Sanhe Machinery cũng vươn lên thành nhà xuất khẩu máy cưa lớn nhất Trung Quốc sang thị trường Mỹ và châu Âu kể từ năm 1998.

Đằng Châu (Tengzhou) là một thành phố cấp huyện thuộc Tảo Trang, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Ảnh: Air7538.

Sự liên kết giữa các doanh nghiệp này tạo nên hệ sinh thái Đằng Châu theo mô hình “đàn kiến” linh hoạt. Đây là chiến lược phát triển cụm công nghiệp dựa trên sự liên kết của hàng trăm doanh nghiệp vừa và nhỏ, thay vì phụ thuộc vào một vài tập đoàn khổng lồ.

Tại đây, hơn 400 doanh nghiệp hoạt động như một tổ kiến, mỗi bên chuyên môn hóa sâu vào một linh kiện cụ thể. Nhờ quần tụ trong bán kính 5 km, họ tạo ra chuỗi cung ứng siêu dày đặc, giúp cắt giảm tối đa chi phí. Khi thị trường biến động, mô hình này giúp phân tán rủi ro hiệu quả. Không có “kiến chúa” nào quá lớn để bị sụp đổ toàn bộ, giúp cả cụm công nghiệp duy trì sức sống.

Chiến lược này giúp họ bứt phá ngoạn mục. Giai đoạn 2017-2019, các tập đoàn cơ khí khổng lồ tại Thẩm Dương và Đại Liên lần lượt phá sản vì quá cồng kềnh. Ngược lại, 400 doanh nghiệp vừa và nhỏ của Đằng Châu vẫn đứng vững nhờ cơ chế hỗ trợ lẫn nhau.

Đến năm 2024, tại các thị trường Đông Nam Á, xu hướng chuyển dịch từ hàng Nhật sang hàng Đằng Châu ngày càng rõ rệt. Một thiết bị của thương hiệu Nhật Bản có giá lên tới 73.000 USD, trong khi máy của Đằng Châu có giá chỉ hơn 17.500 USD nhưng vẫn đảm bảo hiệu suất công việc tương đương.

Cuộc cách mạng AI

Không chỉ dừng lại ở phân khúc gia công giá rẻ, các doanh nghiệp tại Đằng Châu đang chuyển mình mạnh mẽ sang phân khúc công nghệ cao. Trung tâm gia công do Weida Precision chế tạo đã đạt đến độ chính xác ở mức 0,003 mm – nhỏ hơn 1/10 độ dày của một sợi tóc.

Thành tựu này cho phép sản phẩm của thị trấn cấp huyện này tham gia sâu vào quy trình gia công chính xác phục vụ cho ngành công nghiệp hàng không vũ trụ của Trung Quốc.

Đặc biệt, Đằng Châu đang tiên phong đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào lõi của ngành cơ khí chế tạo. Đến năm 2025, doanh thu của công ty Qingluan Fuxing tại đây đã vượt mốc 176,5 triệu USD nhờ dòng máy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AIMT) sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới.

Thiết bị tích hợp các cảm biến thông minh để tự nhận biết sự thay đổi về nhiệt độ, độ rung trong thời gian thực, từ đó tự động tối ưu và đưa ra dự đoán về các lỗi kỹ thuật trước khi chúng xảy ra. Bước nhảy vọt này đã giúp sản phẩm Đằng Châu thâm nhập thành công vào chuỗi cung ứng khắt khe của các tập đoàn lớn như CATL và Volkswagen.

Các thị trường Đông Nam Á như Việt Nam đang có xu hướng chuyển dịch từ máy móc Nhật sang hàng Đằng Châu. Ảnh: Huashang Taolue.

Bí quyết của Đằng Châu nằm ở chiến lược số hóa, biến kinh nghiệm của thợ lành nghề thành các thuật toán AI có thể sao chép hàng loạt. Ông Zhao Feng, một chuyên gia bảo trì kỳ cựu, chính là người đang tích cực hiện thực hóa mục tiêu này.

Từ những năm 1980, thời điểm nhà máy phải thuê chuyên gia nước ngoài với mức giá hơn 300 USD/giờ để sửa chữa sự cố, trong khi lương công nhân khi đó chỉ vỏn vẹn 4,4 USD. Không chấp nhận phụ thuộc, ông Zhao đã tự mày mò nghiên cứu và liên tục tự tay khắc phục thành công nhiều sự cố máy móc phức tạp của Đức và Bulgaria

Bên ông Feng, thế hệ kế cận từ Weida Precision cũng liên tục phá vỡ các giới hạn công nghệ khi rút ngắn thời gian gỡ lỗi hệ thống điện từ 3 tháng xuống còn 15 ngày, đồng thời nâng cấp độ chính xác của máy từ 0,008 mm lên 0,005 mm chỉ trong vòng nửa tháng theo yêu cầu của khách hàng.

Sự tiếp nối bền bỉ qua nhiều thế hệ kỹ sư đã tạo nên một bệ phóng vững chắc cho Đằng Châu. Đến năm 2025, Trung Quốc chiếm 21,6% thị phần xuất khẩu máy cơ khí toàn cầu. Trong thành tích đứng đầu thế giới đó, thủ phủ Đằng Châu đóng vai trò then chốt.