Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi nhờ AI. Chuyên gia an ninh mạng khuyến nghị người dùng ghi nhớ ba dấu hiệu nhận diện và quy tắc “15 phút vàng” để xử lý khi nghi bị lừa.
|
|
Ông Ngô Minh Hiếu giới thiệu cẩm nang miễn phí giúp người dân nâng cao nhận thức về lừa đảo qua mạng. Ảnh: Tạp chí An ninh mạng. |
Chia sẻ tại hội thảo “Kiến tạo niềm tin số – Doanh nghiệp Việt chung tay bảo vệ người tiêu dùng”, ông Ngô Minh Hiếu, Giám đốc dự án phi lợi nhuận Chống lừa đảo, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, chỉ ra 3 dấu hiệu giúp nhận diện lừa đảo trong 5 giây.
Các dấu hiệu được ông Hiếu chỉ ra gồm cuộc gọi mạo danh công an, ngân hàng để gây áp lực; tin nhắn chứa link hoặc mã QR dẫn tới trang giả mạo; và kịch bản dụ đầu tư có dùng deepfake. Ông cho biết các đối tượng ngày càng sử dụng AI để cá nhân hóa kịch bản theo từng nạn nhân, kể cả trong hình thức lừa đảo tình cảm (romance scam) dùng deepfake tạo hình ảnh, giọng nói giả để dụ chuyển tiền.
Dẫn số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, ông Hiếu cho biết từ 29/6-26/7, hệ thống cảnh báo giao dịch thanh toán SIMO đã ghi nhận khoảng 460 triệu lượt khách hàng được cảnh báo và khoảng 105 triệu giao dịch bị ngăn chặn. Việc kết nối dữ liệu giữa cơ quan chức năng, ngân hàng, nhà mạng và ví điện tử, theo ông, sẽ giúp cảnh báo người dùng theo thời gian thực thay vì bắt cài thêm ứng dụng riêng.
Ông Hiếu dẫn trường hợp một nạn nhân có trình độ cao, thành đạt nhưng vẫn bị lừa hơn 7 tỷ đồng, để minh chứng rằng kiến thức công nghệ không bảo đảm một người sẽ tránh được lừa đảo.
“Không phải chúng ta biết về công nghệ hoặc có tri thức thì sẽ tránh được bị lừa”, giám đốc dự án Chống lừa đảo nói, cho biết các đường dây lừa đảo hiện được tổ chức bài bản, sử dụng AI để cá nhân hóa kịch bản theo từng nạn nhân.
Theo ông Hiếu, một cuộc lừa đảo thường theo quy trình gồm thu thập dữ liệu cá nhân, mạo danh công an hoặc cơ quan quản lý để tạo lòng tin, gây áp lực, dẫn dụ vào kịch bản dàn dựng, rồi chiếm quyền để lấy OTP, mật khẩu, tài khoản.
“Một cuộc lừa đảo đều bắt nguồn từ dữ liệu”, ông nói, và khuyến nghị hạn chế công khai hình ảnh cá nhân, trẻ em, và khóa danh sách bạn bè để tránh bị dựng “bản đồ” quan hệ.
Khi nghi bị lừa đảo, ông Hiếu khuyến nghị tận dụng “15 phút vàng”: Dừng tương tác, cô lập tài khoản hoặc thiết bị nghi bị xâm nhập; gọi ngân hàng khóa thẻ; đổi mật khẩu, phương thức xác thực; lưu lại tin nhắn, đường link, hình ảnh làm bằng chứng, rồi báo cáo vụ việc. “Những người nghi ngờ bị lừa đảo hoặc đã bị lừa đảo dù bất kỳ là ai, bị lừa ít hay nhiều, hãy nên báo cáo”, ông nói, cho rằng đây là bước thường bị bỏ qua nhưng giúp ngăn chặn các nạn nhân tiếp theo.
Trong khuôn khổ hội thảo, Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam và Dự án Chống lừa đảo giới thiệu “Bộ nguyên tắc nhận diện phòng, chống lừa đảo trực tuyến”, cẩm nang miễn phí giúp người dân nâng cao “vắc-xin số”, chủ động nhận diện và phòng tránh các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, đặc biệt khi AI được sử dụng phổ biến hơn.
