Vì sao không còn những chiếc smartphone giá rẻ?

Các nhà sản xuất điện thoại thông minh Trung Quốc như Xiaomi, Oppo, Vivo và Huawei, những thế lực từng thống trị thị trường bằng các thiết bị giá rẻ, đa tính năng và chiếm khoảng 60% tổng lượng xuất xưởng toàn cầu nay đã “cắt giảm mạnh” các dự án thuộc phân khúc phổ thông.

Ivan Lam, nhà phân tích cấp cao tại công ty nghiên cứu Counterpoint, cho biết thay vì duy trì các dòng máy dưới 150 USD hoặc 200 USD, các công ty Trung Quốc đang dồn nguồn lực vào những thiết bị cao cấp mang lại biên lợi nhuận cao hơn, tập trung vào trải nghiệm người dùng, định vị thương hiệu và tích hợp AI.

Hậu quả là một cuộc khủng hoảng giá cả đang diễn ra với mức độ chênh lệch rõ rệt theo khu vực. Tại Ấn Độ, giá smartphone đã tăng 21%, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương tăng 19%, Trung Đông và Châu Phi tăng 18%. Trong khi đó, mức tăng tại Mỹ chỉ là vỏn vẹn 5%.

Những con số thực tế đang phơi bày một tương lai ảm đạm cho phân khúc giá rẻ. Vào năm 2025, cứ 4 chiếc điện thoại bán ra trên toàn cầu thì có hơn 1 chiếc giá dưới 150 USD.

Tuy nhiên, đến hiện tại, thị trường này đang ngày càng thu hẹp nhanh chóng. Tại Ấn Độ, Xiaomi đã tăng giá mẫu Redmi 15C bản 128GB từ 12.499 rupee (140 USD) vào thời điểm ra mắt tháng 12/2025 lên 16.999 rupee (190 USD) vào tháng 6/2026, tương ứng mức tăng lên tới 36%.

Tại Đông Nam Á, lượng xuất xưởng điện thoại dưới 100 USD của Oppo đã lao dốc 96%, trong khi Vivo cũng đẩy mẫu điện thoại phổ thông chủ lực của mình lên mức trên 100 USD tại hầu hết thị trường.

Ở Châu Phi, nơi 81% smartphone xuất xưởng năm ngoái có giá dưới 200 USD, lượng máy dưới 100 USD đã giảm 34% so với cùng kỳ trong quý II/2026.

Trên phạm vi toàn cầu, đà suy giảm còn khốc liệt hơn. Dữ liệu từ IDC cho thấy 173 triệu chiếc smartphone dưới 100 USD xuất xưởng năm ngoái đang bốc hơi nhanh chóng, với mức giảm gần 60% trong quý II/2026.

“Những chiếc điện thoại từng ở mức dưới 150 USD nay có thể bị đẩy lên 250 USD, thậm chí là 300 USD“, chuyên gia Ivan Lam nhận định, đồng thời dự báo chi phí sẽ không thể quay trở lại mức của giai đoạn trước 2025.

AI cần một loại chip nhớ đặc biệt gọi là bộ nhớ băng thông cao (HBM) để nuôi các GPU xử lý hàng tỷ phép tính mỗi giây.

Vấn đề là một gigabyte HBM tiêu tốn dung lượng sản xuất gấp hơn 3 lần so với một gigabyte DRAM thông thường. Cứ mỗi gigabyte HBM được sản xuất, 3 gigabyte DRAM dùng cho điện thoại và máy tính sẽ bị cắt giảm.

Năm 2023, HBM chỉ chiếm 2% tổng sản lượng chip nhớ toàn cầu. Đến cuối năm 2026, con số này dự kiến đạt 20%. Trong cùng giai đoạn, lợi nhuận HBM đạt 70% trong khi DRAM thông thường chỉ 20-30%.

Hệ quả là nguồn cung LPDDR, loại chip nhớ dùng trong điện thoại sụt giảm mạnh. Từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 và LPDDR5 tăng lần lượt 250% và 220%. Tại Đức, giá DDR5 tăng tới 414% chỉ trong một năm. Tỷ lệ chi phí bộ nhớ trong giá thành một chiếc điện thoại Android giá rẻ tăng 15-50%.

Các hãng điện thoại giá rẻ như Transsion, Oppo và Vivo vận hành theo mô hình biên lợi nhuận rất mỏng, bù đắp bằng khối lượng bán hàng khổng lồ. Khi chi phí bộ nhớ tăng mạnh, mô hình này lập tức sụp đổ.

Transsion, hãng nắm 48% thị phần điện thoại tại châu Phi, thông báo lợi nhuận ròng năm 2025 giảm 54% và cắt giảm mục tiêu xuất thêm 40% so với công suất hiện tại.

Oppo cắt hơn 20%, Vivo gần 15%, trong khi Xiaomi giảm 19% trong quý I/2026. Tại Ấn Độ, thị trường điện thoại dưới 100 USD sụt giảm 59% so với cùng kỳ năm ngoái.

Đáng chú ý, Ramon Llamas, Giám đốc Nghiên cứu thiết bị di động tại IDC, cảnh báo tình trạng thiếu hụt chip nhớ khó có thể sớm hạ nhiệt.

Cụ thể, thị trường chip nhớ toàn cầu hiện bị chi phối bởi ba ông lớn là Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology chiếm hơn 90% thị phần toàn cầu.

“Vào cuối năm 2025, cả ba nhà sản xuất này đã chuyển hướng phần lớn nguồn cung của họ sang các trung tâm dữ liệu AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng”, Llamas lý giải. Sự khan hiếm này đẩy giá linh kiện lên cao, và chi phí đó cuối cùng bị đùn đẩy sang người tiêu dùng.

Điều đáng lo ngại hơn nằm ở việc làn sóng này không dừng lại ở thị trường smartphone giá rẻ.

Bộ phận điện thoại Samsung không thể ký được thỏa thuận dài hạn với chính bộ phận chip nhớ của mình, khiến Galaxy S26 ra mắt với dung lượng RAM thấp hơn đồn đoán. Ban lãnh đạo Samsung cảnh báo mảng điện thoại có thể ghi nhận khoản lỗ ròng đầu tiên trong lịch sử.

Hệ lụy của việc “bốc hơi” phân khúc smartphone giá rẻ không chỉ dừng lại ở bài toán tiêu dùng, mà đang cản trở nghiêm trọng quyền tiếp cận Internet của nhóm dân số dễ bị tổn thương nhất.

Sự đứt gãy này ảnh hưởng trực tiếp tới chuỗi cung ứng toàn cầu và cả nước Mỹ khi ngày càng nhiều dịch vụ thiết yếu được số hóa.

Hiệp hội công nghiệp di động toàn cầu (GSMA) từng kỳ vọng sẽ có thêm gần 800 triệu người sử dụng internet di động vào năm 2030.

Tuy nhiên, rào cản giá cả đang đe dọa trực tiếp đến mục tiêu này. Theo báo cáo tháng 9 của GSMA, đối với 20% dân số nghèo nhất toàn cầu, một chiếc điện thoại phổ thông tiêu tốn tới 44% thu nhập hàng tháng của họ. Tại khu vực cận Sahara ở châu Phi, con số này lên tới 76%.

Với nhóm người dùng thu nhập thấp, mức tăng thu nhập gần như không bao giờ theo kịp tốc độ tăng giá đột ngột của thiết bị.

“Sự bùng nổ của các công nghệ như AI đang tạo ra những rạn nứt và bất bình đẳng công nghệ lớn hơn”, Claire Sibthorpe, Giám đốc quỹ phi lợi nhuận của GSMA bày tỏ sự quan ngại sâu sắc.

Tình hình có thể còn tệ hơn. Nền tảng Vera Rubin của Nvidia dự kiến ra mắt cuối 2026, sử dụng CPU Vera với nhu cầu LPDDR khổng lồ. Theo JPMorgan, đến năm 2027, bộ nhớ có thể chiếm tới 45% chi phí linh kiện của iPhone, so với khoảng 10% hiện nay.